Vlooien Siphonaptera Bryan Goethals
Vlooien zijn bijzonder goed aan hun speciale levenswijze aangepast. Door hun harde taaie chitinepantser is het vrijwel onmogelijk ze plat te drukken, en het hoge, platte lichaam stelt ze in staat zich zeer snel tussen haren en veren door te bewegen. Mocht dit alles falen, dan beschikt de vlo nog over de mogelijkheid om er met een geweldige sprong vandoor te gaan. Een sprong van 30 cm lijkt misschien niet veel, het is echter meer dan tweehonderd maal de lichaamslengte van de vlo. Voor een mens zou dit neerkomen op een sprong van 350 m !
Algemeen
Vlooien behoren tot de Pterygota of Vleugelinsecten. Zij hebben bovendien een volledige metamorfose (Endopterygota). Dit wil zeggen dat ze starten als eitje (fig 1) waaruit larven komen (fig 2) die zich, via een cocon (fig 3) verpoppen (fig 4). Het verpopte imago (volwassen dier) bevindt zich in deze cocon in “slaaptoestand” tot wanneer trillingen en warmte een nieuwe gastheer aankondigen.
fig 1 fig 2 fig 3 fig 4
De larven zelf leven van afval en uitwerpselen van volwassen vlooien. De condities voor het herbergen van de larven bepalen welke soort vlo bij welke gastheer zal blijven. De larven vertonen grote gelijkenis met vliegenlarven en tegenwoordig denken wetenschappers dat vlooien het meest verwant zijn aan de Schorpioenvliegen (Mecoptera). In huis kunnen we, zowel de eitje als de larven vinden in kattenmandjes, sofa’s, bedden en dergelijken. Als er voldoende voedsel aanwezig is spinnen de larven na twee a drie weken een cocon waarin ze zullen verpoppen tot imago. Deze cocon is kleverig en wordt daardoor perfect gecamoufleerd met afvalresten en stof. Imago’s of volwassen dieren wachten rustig af tot er een nieuwe gastheer zich aanmeldt. De volwassen dieren zijn meestal bruin tot heel donker en zijn zijdelings afgeplat. Het zijn enkel deze volwassen dieren die parasiteren en het bloed zuigen van de gastheer. Vlooien tellen zo’n 1850 verschillende soorten wereldwijd waarvan er een vijftigtal bij ons voorkomen. De meeste soorten worden echter maar zelden opgemerkt, alhoewel ze massaal voorkomen. Vlooien hebben (met recht) de slechte reputatie van het verspreiden van ziekten. Het wisselen van (tussen)gastheer zorgt ervoor dat vlooien dikwijls, via de geïnfecteerde monddelen, een ziekte overdragen van de ene gastheer naar de andere. Het meest treffende voorbeeld betreft de Rattenvlo (Xenopsylla cheopsis). Deze vlooien waren besmet met de bacil Pasteurella pestis. Bij een erge besmetting is het spijsverteringskanaal van de vlo geblokkeerd door een overvloed van bacillen zodat de uitgehongerde vlo elke gastheer dankbaar aanneemt en de Rat ruilt voor een andere gastheer, waaronder de mens. Elke keer echter de uitgehongerde vlo probeert bloed te zuigen komen de bacillen in de nieuwe gastheer terecht. In de periode tussen 1347-1350 (slechts drie jaren) stierven in Europa al 25 miljoen mensen aan de pest. Veel meer dus dan gelijk welke oorlog! Niet alleen de pest, maar ook tal van andere ziekten kunnen via de vlo verspreid worden, murine vlektyfus, hondenlintworm, longpest, myxomatose zijn slechts een paar voorbeelden. Gelukkig zijn bij ons, dankzij de tegenwoordige hygiënische omstandigheden, slechts weinig gevallen bekend. Vlooien kan je enkel weren door ervoor te zorgen dat de larven geen geschikte levensomstandigheden vinden. Dus regelmatig de kattenmandjes en/of hondenmanden ontsmetten of verversen.
Belangrijkste determinatiekenmerken
 |
|
