3-2
Thema-avonden
De thema's kunnen algemeen tot zeer specifiek zijn: optische toestellen, verwerken van gegevens, inventarisatiemethoden, bodemleven, spinnen, evolutie insecten, kreeftachtigen, gallen op planten, nestkastjes voor solitaire bijtjes, vlooien, soorten antennes van insecten, zweefvliegen, boktorren, dagvlinderjaarverslag, hoe brengen invertebraten de winter door?...
Suggesties zijn altijd welkom.
Zie voor details in onze activiteitenkalender.
Vragen ?
Wie een avondje wou krabben en ‘scharten’ kon komen genieten van een avondje vlooien. Want zowel dode als levende vlooien stonden op het programma van de invertebratenwerkgroep. Normaal zou je verwachten dat daar niemand op af zou komen maar toch stroomden er nieuwsgierigen toe. Samen met Bryan Goethals, de specialist, kropen deze moedigen rond de tafel om het spektakel bij te wonen. Voor de avond was echter geen vlooiencircus gepland, maar hij was eerder bedoeld om de beestjes wat van nabij te leren kennen. Misschien zou het aanwezige publiek de vlooien wat meer gaan bewonderen, ook al was de aaibaarheidfactor van deze diertjes voor de meesten onder hen nul, zoniet zelfs negatief. Liever dood dan levend.
Tijdens de theoretische en deskundige uitleg bleven we allen nog rustig rond de tafel. Op een mooie verzorgde determinatiefolder in kleur die Bryan aan de aanwezigen uitdeelde, konden we de beestjes in hun kleinste details bekijken. En al voelden sommigen het wel al ergens kriebelen, er kon toen nog maar weinig gebeuren. We bekeken rustig de vlooien voor katten , vogels , kippen, egels, mensen … en andere . Allemaal beestjes verschillend uitgerust voor zowel kort als lang haar, stekels, pluimen….
Dit gedeelte van de avond verliep vrij rustig al klonk er af en toe wat nerveus gelach. De risico’s op contaminatie kwamen pas na dit theoretisch gedeelte. Vooral kattenvlooien blijken het lastigste, die geraak je in huis immers niet zo gemakkelijk kwijt. Het werd nu toch het moment om de beestjes in levende lijve te onderzoeken. Bryan plaatste enkele dozen op de tafel. En terwijl ieder een beetje de stoel naar achter schoof opende hij nonchalant , als een volwaardig vlooientemmer een van de dozen en goot de inhoud in een bak. De aanwezige vrouwen en zeker de vrouw de huizes protesteerden. De mannen gniffelden. Je zag de beestjes acrobatische luchtsprongen maken en hopelijk met zijn allen in het zaagsel belanden. Zeker was dat niet, doch onze specialist beweerde dat deze meegebrachte soort zonder gastdier niet langer dan twee dagen kon overleven. Toch plaatste hij uit voorzorg een plexiglas op de bak om het ergste te voorkomen. We schoven nu korter bij en zagen hoe in het zaagsel tientallen of misschien wel meer vlooien en larven krioelden.
Onze specialist bleef er volkomen rustig bij . Hij lichtte het plexiglas en bleek absoluut geen last te hebben van de beestjes terwijl hij rustig door de bak woelde. Toch mislukte zijn optreden enigszins. Want aan de demonstratie mensenbijten wilden de vlooien niet meewerken. Verschillende pogingen om dit te demonstreren mislukten. Nochtans hadden de beestjes in geen dagen gegeten. Het meegebrachte zalfje tegen vlooienbeten werd dan ook niet gebruikt.
Na deze eerste kennismaking die blijkbaar bedoeld was om ons wat gerust te stellen begon het echte werk : “ Het de-ter-mi-neren der meegebrachte soorten”. Iets wat toch altijd weer een leuke bezigheid is op de avonden van de invertebratenwerkgroep. De dode beestjes werden uit de diepvries gehaald en onder de microscoop neergelegd waarop we met behulp van de documentatie aan de slag gingen. Om ook de lezer gerust te stellen , een mensenvlo zat er niet bij. Al zijn we daar achteraf gezien niet volledig zeker van, want onze gastvrouw bleek een paar dagen later toch merkwaardige beten te hebben opgelopen.
hugo verschelden
Het leek wel alsof er weer een van de zeven plagen van Egypte boven het hoofd hing. Na de vlooien stonden immers de slakken op het programma van Lampyris. Om nog te zwijgen van de aas- en mestkevers die op latere datum bij de invertebratenwerkgroep gepland zijn. Maar de golf slakken die over ons en de tafel van de Woeste Hoogte gleed, viel uiteindelijk best mee. Ronny De Clercq leerde ons immers die slijmerige beestjes te waarderen. Na afloop van deze invasie keerden we dan ook met meer sympathie voor deze dieren huiswaarts.
Om te beginnen prikkelde de slakkenspecialist onze verbeelding met de behuizing van enkele tropische slakken. Enorme schelpen die gerust als ‘een hoorn des overvloeds’ met veel lekkers konden gevuld worden. De meegebrachte exemplaren wrongen zich in linkse of rechtse bochten zoals dat bij slakken voorkomt. Hun mooi gewelfde vormen en hun prachtige tekeningen voerden onze fantasie even mee naar tropische eilanden en zeeën, doch Ronny bracht ons met zijn deskundige uitleg over de kenmerken en levenswijze van deze weekdieren terug in de realiteit.
Het geheel werd nog realistischer toen de deksels van de meegebrachte doosjes werden genomen en de levende slakken over de tafel gleden. De diertjes die we tussen de bladeren, onder stenen en in donkere hoekjes vonden, bewogen nu elegant over de tafel. We keken als het ware naar een ministad waarin elektrische wagentjes, de slakken, geluidloos rondtoerden. Enkele grotere Afrikaanse individuen, die boven op het deksel van hun doos zaten, bekeken samen met ons de ‘drukte’ tussen en op de dozen. Botsingen gebeurden er echter niet , de dieren kruipen immers gewoonweg zonder pardon over elkaar heen om ergens hun weg te vervolgen. Ook enige waterslakken, waaronder de poelslak , de posthoornslak en wat appelslakken kropen in hun aquarium rond. Een poelslak steeg als een kleine duikboot naar het wateroppervlak om de longen te vullen en gleed weer tussen de planten naar de diepte. Terwijl een appelslak, die zowel kieuwen als longen heeft, toch even haar ‘sifon’ als een snorkel uitschoof om te tonen dat zij meer aan boord heeft.
Maar genoeg fantasie, wij waren immers samen gekomen om de slakken onder deskundige begeleiding te determineren . Menig slakje ging dan ook van hand tot hand om onder de loep te worden bekeken. Naast de naaktslakken waarbij het wormnaakstslakje wel veel aandacht kreeg, zagen we de huisjesslakken zoals de doorschijnende glasslak , de donkere glimslak ,de grote glansslak, het boerenknoopje, het haarslakje (met echt haar !), de gewone- en de witgerande tuinslak en de segrijnslak (de eetbare petit gris). En tenslotte waren er nog de twee grote afrikanen die met de mooie familienaam ;‘Achantina’s’ over de wereld glijden.
Deze glimmende ‘zuiderlingen’ demonstreerden ons nog even hoe geen hindernis voor een slak te veel is. Na een grondige inspectie met hun tentakels van het voorliggend probleem rekken ze zich tot de voortip van hun voet, over de hindernis heen, steun vindt. Dan volgt een bang moment waarbij hun huis over het gapend gat tussen hun ‘teen’ en hun staart lijkt ze hangen. Maar van zodra je denkt dat lukt hem nooit, wurmt de goeierd heel zijn lijf met bijhorende woning naar de overkant. Na dit huzarenstuk lijkt hij wel even van zijn prestatie te genieten om vervolgens zijn weg, naar ergens, verder te zetten. Maar deze kleine voldoening beelden we ons waarschijnlijk in. In ieder geval krijgen de slakken na deze avond nog meer van onze sympathie. Ook al zien we ze nog steeds niet graag in onze moestuin en kunnen we het niet nalaten af en toe een escargootje te nuttigen.
hugo verschelden
Je vraagt je wellicht af waarvoor de tekening die hier (niet*) staat, dient. Met wat fantasie lijkt het wel een stuk landkaart waar enkel nog een kruisje ontbreekt om de schat te vinden. Of is het misschien een of ander mysterieus symbool. Wij, de nieuwkomers bij de insektenwerkgroep, konden die rare kronkels en vlekken ook niet kaderen. En dit was niet de enige tekening die Bryan Goethals voor ons meebracht. Onze lesgever stond erbij te glunderen. Ook diegenen die al wat meer van spinnen wisten gniffelden schaapachtig achter hun hand. Zo zaten wij de tweede avond op spinnencursus. ( *zie in het tijdschrift Meander 5e jaargang nr 2)
In de vorige les maakten we kennis met de spinnenfamilies. Na een deskundige uitleg konden we aan de slag. Met loupes, bino's, tabellen, tekeningen en determinatiekaartjes die Bryan eigenhandig had ontworpen, bestudeerden we de specimen die in alcohol ronddreven of droogjes koel uit de diepvries kwamen. Levende diertjes lopen immers gewoon weg van de tafel. Als goede studenten onderzochten we de belangrijkste kenmerken om de spinnen in hun familie te plaatsen. Met het bekijken van de vorm en grootte van het kop-borststuk, de aard van de poten, en het aantal en de stand van de ogen waren we aardig op weg. Zeker met wat begeleiding van onze enthousiaste coach kwam iedere spin in zijn eigen familie thuis.
In de tweede les zaten we dus nog altijd met die tekeningen voor onze neus. Maar hoe we ook gokten, onze lesgever diende ons uiteindelijk toch ter hulp te komen. Hij beweerde bout dat het om de genitalien van spinnen ging. Aanvankelijk keken we met enig ongeloof naar de getekende edele delen van die diertjes, want Bryan zit immers nooit verlegen om een grap. Deze keer was het hem echter ernst. Het blijkt immers dat elke soort spin typische geslachtsdelen heeft. Het mannetje dat zijn sperma in een paar bulbussen opneemt, kan enkel paren met vrouwjes van zijn eigen soort. Zijn bulbussen passen als een sleutel precies bij het juiste vrouwtje. Hij kan dus nooit vreemd gaan. En vermits de genitalien dus de soort bepalen gingen wij een avondje edele delen bekijken. Voor de nieuwkomers in de insektenwereld werd het alweer een nieuwe ervaring.
Allemaal goed en wel, maar de opdracht was moeilijker dan verwacht. Blijkt dat de verschillende tekenaars toch wel veel fantasie aan de dag legden. Wij dienden dan ook diep in onze fantasie te graven. Ons werk werd bovendien extra bemoeilijkt omdat het geslacht van een spinnenmaagd er soms anders uitziet. Ook de mannelijke spin blijkt na paring soms zijn bulbussen te zijn kwijtgeraakt. Wij mogen dus nog van geluk spreken … om de soort te kunnen determineren. Sommigen onder ons bleken er echter toch aardig mee weg te kunnen en menig spinnetje vond gelukkig zijn/haar partner. Dit tot opluchting en voldoening van onze spinnenspecialist en lesgever.
hugo verschelden
Het ongewerveld
liefdesleven blootgelegd
14 februari 2008
Het ongewerveld liefdesleven blootgelegd
|
|
|
Beluister hier |
|
 |
fotos hugo verschelden
|
foto's hugo
verschelden
